داستان ضرب سکه در یمن / روایت ۲ هزار سال گردش سکه در آینه تاریخ

به گزارش تجارت نیوز، یمن، سرزمینی که قرن‌ها پیش از ظهور اسلام در مسیر کاروان‌های بخور و ادویه قرار داشت، از کهن‌ترین مراکز پول و تجارت در شبه‌جزیره عربستان به شمار می‌رود. در این سرزمین، سکه تنها ابزار مبادله نبود؛ بلکه نشانی از قدرت پادشاهی‌های باستانی، نفوذ امپراتوری‌های خارجی و بعدها هویت دولت‌های اسلامی بود. از سکه‌های نقره و طلای سبأ و حِمیر تا ریال‌های جمهوری معاصر، تاریخ پول در یمن روایت‌گر فراز و فرود یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های عربی است.

در جنوب شبه‌جزیره عربستان، جایی که کاروان‌های تجاری میان هند، آفریقا و مدیترانه در رفت‌وآمد بودند، سکه‌ها نقش مهمی در اقتصاد و سیاست ایفا می‌کردند. یمن خلاف بسیاری از کشورهای عربی امروز، پیش از اسلام نیز سنت ضرب سکه داشت؛ سنتی که طی بیش از دو هزار سال، از پادشاهی‌های باستانی تا دولت‌های معاصر ادامه یافت.

سبأ و حِمیر؛ نخستین سکه‌های عربستان جنوبی

تاریخ سکه در یمن به پادشاهی‌های باستانی سبأ، قتبان و حِمیر بازمی‌گردد. از حدود قرن چهارم پیش از میلاد، این حکومت‌ها سکه‌هایی از نقره و برنز ضرب می‌کردند که تحت تأثیر نظام پولی یونانی و سپس رومی قرار داشت.

روی برخی از این سکه‌ها، نقش حاکمان محلی، نمادهای مذهبی و نوشته‌هایی به خط مُسند دیده می‌شود. این سکه‌ها در تجارت بخور*، مُرّ و ادویه به کار می‌رفتند و نشان می‌دهند که جنوب عربستان پیش از اسلام نیز با اقتصاد جهانی زمان خود پیوند داشت.

از سکه‌های اسلامی تا ریال‌های عثمانی

با گسترش اسلام در قرن هفتم میلادی، یمن به بخشی از جهان اسلام تبدیل شد و دینارهای طلا و درهم‌های نقره خلافت در این سرزمین رواج یافتند. در دوره‌های مختلف، حکومت‌های محلی یمن نیز اقدام به ضرب سکه کردند و نام فرمانروایان یا خلفا را بر آن‌ها نقش زدند.

در سده‌های بعد، همزمان با نفوذ عثمانی‌ها در بخش‌هایی از یمن، سکه‌های عثمانی وارد گردش شدند. در کنار آن، به دلیل موقعیت بندری شهرهایی چون عدن و حدیده، سکه‌های هندی، اروپایی و عربی نیز در معاملات دیده می‌شدند.

ریال یمنی؛ میراث تجارت و استعمار

در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، عدن به یکی از مهم‌ترین بنادر منطقه تبدیل شد و تحت نفوذ بریتانیا قرار گرفت. در این دوره، روپیه هند در جنوب یمن رواج یافت، در حالی که مناطق شمالی بیشتر از ریال‌های عثمانی و سپس سکه‌های حکومت‌های محلی استفاده می‌کردند.

پس از خروج عثمانی‌ها و شکل‌گیری دولت‌های مستقل در شمال و جنوب یمن، تلاش برای ایجاد نظام پولی ملی در این کشور آغاز شد. این روند سرانجام به شکل‌گیری ریال یمنی به‌عنوان واحد پول رسمی کشور انجامید. 

اتحاد یمن و تولد نظام پولی واحد

در سال ۱۹۹۰ و با اتحاد یمن شمالی و جنوبی، کشور وارد مرحله تازه‌ای شد. یکی از مهم‌ترین چالش‌های دولت جدید، یکپارچه‌سازی نظام پولی بود. در نهایت ریال یمن به پول رسمی سراسر کشور تبدیل شد و سکه‌ها و اسکناس‌های جدید منتشر شدند. در این دوره، بانک مرکزی یمن مجموعه‌ای از سکه‌های رایج و یادبود را ضرب کرد که بر روی آن‌ها نمادهای تاریخی، معماری اسلامی و نشانه‌های هویت ملی دیده می‌شد.

سکه‌های یمن؛ از ابزار مبادله تا یادگار تاریخ

اگرچه در دهه‌های اخیر اسکناس نقش اصلی را در مبادلات یمن ایفا کرده است، اما سکه‌های تاریخی این کشور همچنان جایگاه ویژه‌ای در میان مجموعه‌داران و پژوهشگران دارند. سکه‌های پادشاهی سبأ*، دینارهای اسلامی، سکه‌های عثمانی و ریال‌های دوره جمهوری، هر یک بخشی از تاریخ طولانی این سرزمین را روایت می‌کنند.

امروزه بسیاری از این سکه‌ها در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی نگهداری می‌شوند و به‌عنوان اسناد تاریخی، تصویری از تحولات سیاسی و اقتصادی یمن را ارائه می‌دهند.

یمن؛ سرزمین کهن‌ترین سکه‌های عربی

خلاف بسیاری از کشورهای همسایه که تاریخ پولی آن‌ها با ارزهای خارجی یا دولت‌های مدرن آغاز شده است، یمن از معدود سرزمین‌های عربی است که سابقه ضرب سکه بومی آن به بیش از دو هزار سال پیش بازمی‌گردد. از سکه‌های سبأ و حِمیر تا ریال‌های معاصر، پول در یمن تنها وسیله مبادله نبوده، بلکه بازتابی از تاریخ، فرهنگ و هویت یکی از کهن‌ترین تمدن‌های منطقه بوده است.

در قسمت بعدی این مجموعه روایت‌ها، تجارت‌نیوز به مسیر تاریخ سکه و طلا در عراق می‌رسد؛ سرزمینی که دینارهای طلای عباسی در آن قرن‌ها یکی از معتبرترین پول‌های جهان اسلام بودند و بغداد را به یکی از مهم‌ترین مراکز ضرب سکه در تاریخ تبدیل کردند.

شرح:

* بخور (Frankincense) صمغ درختی است که هنگام سوزاندن، بوی خوشی تولید می‌کند و درآیین‌های مذهبی، معابد، مراسم تدفین، ساخت عطر و برخی مصارف دارویی استفاده می‌شد. جنوب شبه‌جزیره عربستان، به‌ویژه یمن و عمان، از مهم‌ترین مراکز تولید بخور در جهان باستان بودند. کاروان‌ها این محصول را از یمن به مصر، شام، بین‌النهرین، یونان و روم می‌بردند. به همین دلیل مسیرهای تجاری آن را «راه بخور» (Incense Route) می‌نامند.

* پادشاهی سبأ یکی از مهم‌ترین تمدن‌های باستانی جنوب شبه‌جزیره عربستان بود که از حدود هزاره اول پیش از میلاد در یمن امروزی شکوفا شد.